Khi có cháy, nước phải tới họng nước và đầu phun với đủ lưu lượng, đủ áp lực. Máy bơm PCCC bảo đảm điều đó, nên phải chạy đúng lúc và giữ được áp lực trong suốt thời gian chữa cháy.
Tóm tắt nhanh:
- Bơm PCCC cấp lưu lượng và áp lực cho họng nước, sprinkler khi có cháy.
- Khác bơm thường ở đường đặc tính, nguồn dự phòng và khả năng khởi động ngay.
- Mốc cần nhớ: 100% và 150% lưu lượng, cột áp tại 150% không dưới 65%.
- Chọn bơm theo điểm Q–H trên đường đặc tính, không chỉ theo kW.
Máy bơm PCCC là gì?
Máy bơm PCCC là thiết bị cấp nước cho hệ thống chữa cháy, tạo lưu lượng và áp suất theo thiết kế để đưa nước từ nguồn dự trữ đến họng nước, vòi chữa cháy và đầu phun sprinkler. Máy bơm chữa cháy và bơm cứu hỏa là hai tên gọi khác của thiết bị này.
QCVN 02:2020/BCA xem bơm chữa cháy là một phần của trạm bơm nước chữa cháy: tổ hợp gồm máy bơm chữa cháy, bơm bù áp và phụ kiện đấu nối thành một hệ thống, tính từ ống hút đến van chặn nối với đường ống chính.
Máy bơm PCCC khác bơm nước thông thường ở điểm nào?
Điểm khác nằm ở yêu cầu bắt buộc, không phải hình dáng máy. Bảng dưới tóm tắt bốn khác biệt chính.
| Tiêu chí | Bơm PCCC | Bơm nước thông thường |
|---|---|---|
| Mục đích chạy | Nằm chờ, phải chạy ngay khi có tín hiệu cháy hoặc tụt áp | Chạy theo nhu cầu sử dụng hằng ngày |
| Đường đặc tính | Cột áp tại 150% lưu lượng không nhỏ hơn 65% cột áp thiết kế (QCVN 02:2020/BCA, NFPA 20) | Thường chọn theo một điểm làm việc, không có mốc bắt buộc này |
| Dẫn động và dự phòng | Chỉ dùng động cơ điện hoặc diesel. Bơm điện có hai nguồn hoặc có bơm dự phòng diesel | Tùy phương án cấp điện của công trình |
| Kiểm tra | Kiểm tra, bảo dưỡng hàng tuần (QCVN 02:2020/BCA) | Theo kế hoạch bảo trì chung |
Chức năng của máy bơm PCCC khi cấp nước chữa cháy
Chức năng của máy bơm PCCC là lấy nước từ bể hoặc hồ dự trữ, nâng lưu lượng và áp lực để nước tới được điểm bất lợi nhất của mạng chữa cháy. Bơm phải giữ mức đó suốt thời gian chữa cháy. Thiếu lưu lượng hoặc áp lực, đầu phun và họng nước ở xa sẽ không đủ nước.
TCVN 7336:2021 cho phép dùng máy bơm chữa cháy để cung cấp áp suất và lưu lượng cần thiết cho hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt. Cụ thể, bơm làm bốn việc:
- Cấp lưu lượng: đủ lượng nước cho các họng nước, sprinkler làm việc cùng lúc theo tính toán.
- Cấp áp lực: thắng tổn thất trong đường ống và chênh cao để nước tới điểm xa nhất.
- Duy trì liên tục: chạy cho đến hết thời gian chữa cháy đã tính.
- Khởi động tự động: nhận tín hiệu, ví dụ áp suất tụt, và chạy mà không cần người thao tác.
Bơm là khâu tạo năng lượng cho nước. Bể chứa, đường ống, van và tủ điều khiển là các khâu còn lại. Bạn có thể xem cấu hình cả hệ thống bơm gồm những thiết bị nào trong bài viết riêng của Parolli.
Điều kiện máy bơm PCCC phải đáp ứng khi có cháy
Máy bơm PCCC phải cấp đủ nước ở đúng áp lực, khởi động kịp thời, có nguồn dự phòng và giữ được cột áp khi lưu lượng tăng lên. Các điều kiện này nằm trong QCVN 02:2020/BCA, TCVN 7336:2021 và NFPA 20. Ba nhóm dưới đây nên kiểm tra trước tiên.
Đường đặc tính: điểm 100%, 150% và cột áp khi đóng van
Đường đặc tính cho biết cột áp của bơm ở từng mức lưu lượng. Ba điểm sau dùng để kiểm tra và nghiệm thu.
| Điểm | Yêu cầu | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 100% lưu lượng | Đạt cột áp định mức | Điểm dùng để gọi tên và chọn bơm |
| 150% lưu lượng | Cột áp không nhỏ hơn 65% cột áp thiết kế (QCVN 02:2020/BCA, NFPA 20) | Điểm quá tải cao nhất mà thiết kế được phép dùng |
| Đóng van (không lưu lượng) | Cột áp không quá 140% cột áp định mức (NFPA 20) | Tránh quá áp cho đường ống khi không có nhu cầu nước |
Khi nghiệm thu, bơm được thử ở cả ba điểm trên, kể cả điểm không lưu lượng.
Nguồn điện và nguồn dẫn động dự phòng
Theo QCVN 02:2020/BCA, bơm chữa cháy chỉ được dẫn động bằng động cơ điện hoặc động cơ diesel. Bơm chạy điện phải có ít nhất hai nguồn điện, gồm một nguồn chính và một nguồn dự phòng.
Quy chuẩn cho phép bơm chính chỉ đấu nối một nguồn điện nếu bơm dự phòng là bơm diesel. TCVN 7336:2021 cũng yêu cầu nguồn điện ưu tiên và nguồn dự phòng cho hệ thống chữa cháy tự động.
Khởi động kịp thời và nguồn nước hút ổn định
TCVN 7336:2021 nêu rõ: nếu bơm chữa cháy khởi động quá 30 giây thì phải có thiết bị cấp nước phụ trợ.
Phía hút cũng cần chú ý. Nguồn nước và đường hút phải đủ cho lưu lượng tính toán. Bơm mạnh đến đâu cũng không phát huy được nếu hút thiếu nước.
Các loại máy bơm PCCC trong một trạm bơm
Một trạm bơm nước chữa cháy thường có bơm điện làm bơm chính, bơm diesel dự phòng và bơm bù áp giữ áp suất đường ống. Cấu hình cụ thể do thiết kế của từng công trình quyết định, không có một công thức chung. Bảng dưới nêu vai trò từng loại và dòng Parolli tương ứng.
| Loại bơm | Vai trò | Dòng Parolli |
|---|---|---|
| Bơm điện chính | Bơm chính cấp nước khi có cháy | Bơm đầu hút cuối liền trục chạy điện PST100 45kW–160kW |
| Bơm diesel | Dự phòng cho bơm điện | Bơm chữa cháy diesel Parolli |
| Bơm bù áp | Giữ áp suất hệ thống khi chưa có cháy | Bơm bù áp Parolli |
Về các kiểu bơm, xem thêm cách phân loại bơm chữa cháy.
Ví dụ kiểm tra máy bơm PCCC theo lưu lượng và cột áp yêu cầu
Cách kiểm tra nhanh là đi từ nhu cầu chữa cháy lớn nhất sang lưu lượng định mức tối thiểu, rồi đối chiếu đường đặc tính của model dự kiến. Ví dụ dưới đây dùng số liệu giả định. Khi làm dự án thật, bạn thay bằng số liệu thiết kế.
- Đầu vào: nhu cầu lớn nhất là 45 L/s, tương đương 162 m³/h, với cột áp yêu cầu 70 m. Điểm làm việc này gọi là điểm Q–H (Q là lưu lượng, H là cột áp).
- Bước 1: lưu lượng định mức tối thiểu = 162 ÷ 1,5 = 108 m³/h.
- Bước 2: chọn bơm có điểm định mức 120 m³/h, 75 m. Tại 150% lưu lượng (180 m³/h), cột áp phải đạt ít nhất 65% × 75 = 48,75 m. Cột áp khi đóng van không được vượt 140% × 75 = 105 m.
- Bước 3: mở đường đặc tính thực của model và đọc cột áp tại 162 m³/h. Giá trị đó phải từ 70 m trở lên.
Kết luận: bơm được chọn theo điểm Q–H và theo các mốc trên đường đặc tính, không chọn theo kW.
Checklist cho bộ phận mua hàng và kỹ sư khi chọn bơm PCCC
Trước khi chốt bơm PCCC, bạn nên yêu cầu nhà cung cấp chứng minh được sáu điều dưới đây. Phần lớn xuất phát từ QCVN 02:2020/BCA. Danh sách dùng được cả lúc chọn mua lẫn lúc nghiệm thu, và bộ phận mua hàng có thể đưa thẳng vào yêu cầu kỹ thuật.
- Đường đặc tính có đủ ba điểm: không lưu lượng, 100% và 150%.
- Thông số trên nhãn bơm khớp với kết quả thử.
- Có hai nguồn điện hoặc có bơm dự phòng diesel.
- Nhãn động cơ diesel ghi đủ model, nhà sản xuất và năm sản xuất.
- Phòng bơm diesel không thấp hơn 4,4°C nếu động cơ không có bộ làm nóng.
- Có lịch kiểm tra, bảo dưỡng hàng tuần theo QCVN 02:2020/BCA.
Tóm lại, máy bơm PCCC là thiết bị cấp nước quyết định hiệu quả của cả hệ thống chữa cháy. Bạn nên chọn bơm theo điểm Q–H và phương án nguồn dự phòng, không chọn theo kW.
Nếu bạn cần rà lại model hoặc cấu hình trạm bơm, hãy liên hệ Parolli qua hotline hoặc form tư vấn trên parolli.vn để được tư vấn chọn bơm và báo giá.
Câu hỏi thường gặp về máy bơm PCCC
Bơm PCCC, bơm chữa cháy và bơm cứu hỏa có khác nhau không?
Không. Ba tên gọi này chỉ cùng một loại thiết bị cấp nước cho hệ thống chữa cháy. Khi đọc hồ sơ thiết kế hay quy chuẩn, bạn nên dựa vào thông số và tiêu chuẩn thay vì tên gọi.
Hệ thống bắt buộc có bơm diesel không?
Không tuyệt đối. Theo QCVN 02:2020/BCA, bơm chạy điện phải có ít nhất hai nguồn điện. Bơm chính chỉ được nối một nguồn khi có bơm dự phòng là bơm diesel. Như vậy bơm diesel là một trong các cách đáp ứng yêu cầu dự phòng.
Vì sao phải thử bơm ở 150% lưu lượng?
Đây là điểm quá tải cao nhất mà thiết kế được phép dùng, nên phải thử để chắc bơm vẫn giữ được áp. Tại điểm này cột áp không được nhỏ hơn 65% cột áp định mức. Khi nghiệm thu, bơm được thử ở ba điểm: không lưu lượng, 100% và 150%.
Bơm PCCC có phải kiểm tra định kỳ không?
Có. QCVN 02:2020/BCA quy định kiểm tra và bảo dưỡng trạm bơm nước chữa cháy hàng tuần. Bạn nên lập lịch và ghi nhật ký kiểm tra để dễ đối chiếu khi nghiệm thu hoặc khi cơ quan chức năng kiểm tra.